PCMC, पुणे येथील गृहनिर्माण सोसायटीच्या पुनर्विकासासाठी पुढे जाण्यापूर्वी.



PCMC, पुणे येथील गृहनिर्माण सोसायटीच्या पुनर्विकासासाठी पुढे जाण्यापूर्वी

गृहनिर्माण सोसायटीच्या पुनर्विकासाचा निर्णय घेताना सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे प्रथम विकासक (Developer) निवडू नये आणि त्यानंतर प्रकल्पाची व्यवहार्यता तपासू नये.

सोसायटीने प्रथम आपली कायदेशीर, तांत्रिक आणि आर्थिक स्थिती स्पष्टपणे तपासून घ्यावी, त्यानंतर पारदर्शक पद्धतीने PMC/Architect आणि विकासकाची निवड करावी.

______________

1. सोसायटीच्या मालकी हक्काची कायदेशीर तपासणी करा

विकासकांना निविदा (Tender) देण्यापूर्वी खालील बाबी तपासा:

• जमीन Freehold आहे की Leasehold?

• जमिनीचा कायदेशीर मालक कोण आहे?

• सोसायटीचे Conveyance Deed / Deemed Conveyance पूर्ण झाले आहे का?

• Property Card / 7/12 उतारा / फेरफार नोंदी अद्ययावत आहेत का?

• जमिनीवर कोणतेही कर्ज, गहाण, तारण किंवा इतर भार (Encumbrance) आहे का?

• कोणतेही न्यायालयीन वाद किंवा प्रलंबित प्रकरणे आहेत का?

• सोसायटीच्या ताब्यातील संपूर्ण जमीन अधिकृत कागदपत्रांमध्ये समाविष्ट आहे का?

• पूर्वीच्या विकासक/जमीनमालकाशी कोणते करार झाले आहेत का?

• सभासदांमध्ये किंवा मालकी हक्कासंदर्भात कोणतेही वाद आहेत का?

सोसायटी अनेक वर्षांपासून त्या इमारतीत राहत आहे, एवढ्यावरून मालकी हक्क स्पष्ट आहे असे गृहीत धरू नये.

Property Lawyer कडून स्वतंत्र Title Due Diligence करून घ्यावी.

______________

2. विद्यमान इमारतीची तांत्रिक तपासणी करा

पुनर्विकासासाठी विकासक निवडण्यापूर्वी स्वतंत्र PMC / Architect नियुक्त करणे योग्य आहे.

खालील कागदपत्रे व माहिती मिळवा:

• विद्यमान इमारतीचे मंजूर नकाशे

• Approved Building Plan

• Commencement Certificate

• Occupancy Certificate, उपलब्ध असल्यास

• Structural Stability Report

• प्लॉटचे अचूक क्षेत्रफळ

• एकूण फ्लॅट्सची संख्या

• प्रत्येक फ्लॅटचे विद्यमान Carpet Area

• पार्किंग व्यवस्था

• Common Areas

• विद्यमान वापरलेला FSI

• उपलब्ध Development Potential

• TDR ची शक्यता

• रस्त्याची रुंदी

• Setback / Reservation संबंधी बाबी

• Fire Safety संबंधित बाबी

• पाणी व ड्रेनेज व्यवस्था

PMC/Architect ने स्वतंत्र Development Feasibility Report तयार करावा.

______________

3. प्रत्यक्षात किती बांधकाम करता येईल हे निश्चित करा

PCMC क्षेत्रात पुनर्विकासाचा आर्थिक फायदा मुख्यतः जमिनीचे क्षेत्रफळ, FSI, TDR आणि लागू असलेल्या Development Control Regulations यावर अवलंबून असतो.

PMC/Architect ला स्पष्टपणे विचारा:

“आमच्या प्लॉटवर सध्याच्या नियमांनुसार कायदेशीररित्या जास्तीत जास्त किती बांधकाम करता येऊ शकते?”

विकासकाने केवळ:

“आम्ही तुम्हाला 40% / 50% / 60% अतिरिक्त क्षेत्र देऊ.”

असे सांगणे पुरेसे नाही.

स्वतंत्र गणना करून घ्या:

Plot Area → Permissible FSI → Existing FSI → Additional FSI/TDR → Premium FSI → Total Permissible Construction → Existing Members' Area → Sale Component

ही गणना स्वतंत्र PMC/Architect कडून तपासून घ्यावी.

______________

4. विकासकांशी चर्चा करण्यापूर्वी सभासदांच्या गरजा निश्चित करा

सोसायटीने प्रथम Member Requirement Sheet तयार करावी.

बाब सोसायटीने निश्चित करावयाचे

विद्यमान Carpet Area संरक्षित

नवीन फ्लॅटचे Carpet Area किमान हमी

अतिरिक्त क्षेत्र आवश्यक / वाटाघाटी

Corpus ₹ __ प्रति सभासद

पुनर्विकास काळातील भाडे ₹ __ प्रति महिना

Shifting Charges ₹ __

Brokerage विकासकाची जबाबदारी?

Parking 1 / 2 / 3 जागा?

Floor Preference होय / नाही

Corpus Payment टप्प्यांनुसार

Transit Accommodation आवश्यक / पर्यायी

Transit काळातील Maintenance कोण भरणार?

Possession Deadline __ महिने

Delay Compensation ₹ __ प्रति महिना

Bank Guarantee आवश्यक

Defect Liability आवश्यक

या बाबी निश्चित केल्यानंतरच विकासकांकडून Offers मागवावेत.

______________

5. फक्त अतिरिक्त Carpet Area पाहून विकासकांची तुलना करू नका

ही सोसायट्यांकडून होणारी एक सामान्य चूक आहे.

उदाहरण:

Developer A:

+35% अतिरिक्त क्षेत्र + ₹10 लाख Corpus

Developer B:

+25% अतिरिक्त क्षेत्र + ₹20 लाख Corpus

पहिल्या दृष्टीने Developer A चांगला वाटू शकतो.

परंतु Developer B कडे कदाचित:

• अधिक मजबूत आर्थिक क्षमता,

• अधिक चांगली Construction Quality,

• कमी बांधकाम कालावधी,

• मोठी Bank Guarantee,

• चांगले Transit Rent,

• अधिक मजबूत Redevelopment Track Record

असू शकतो.

म्हणून Technical + Commercial Evaluation Matrix तयार करावी.

______________

6. विकासकाची आर्थिक क्षमता तपासा

फक्त PowerPoint Presentation किंवा Developer ची माहिती ऐकून निर्णय घेऊ नका.

खालील कागदपत्रे मागवा:

• Audited Financial Statements

• Net Worth

• Bank References

• विद्यमान कर्जे

• सुरू असलेले प्रकल्प

• पूर्ण केलेले प्रकल्प

• RERA Track Record

• न्यायालयीन प्रकरणे

• Insolvency संबंधी प्रकरणे

• विलंबित प्रकल्प

• पुनर्विकासाचा पूर्वानुभव

• प्रत्यक्ष पूर्ण करून दिलेले सोसायटी प्रकल्प

विकासकाला विचारा:

“या पुनर्विकास प्रकल्पासाठी तुमची आर्थिक व्यवस्था कशी असेल?”

जर विकासक नवीन विक्रीच्या फ्लॅट्समधून मिळणाऱ्या पैशावर बांधकाम करणार असेल, तर त्याचा Cash Flow Risk समजून घ्या.

______________

7. विकासकाने पूर्ण केलेले किमान 5–7 प्रकल्प प्रत्यक्ष पाहा

फक्त विकासकाने दाखवलेला Showpiece Project पाहू नका.

शक्य असल्यास 3–5 वर्षांपूर्वी पूर्ण झालेले प्रकल्प भेट देऊन पहा.

तेथील सभासदांशी थेट चर्चा करा.

विचारा:

• विकासकाने वचन दिलेले Carpet Area मिळाले का?

• Possession वेळेवर मिळाले का?

• भाडे वेळेवर मिळाले का?

• Corpus वेळेवर मिळाला का?

• Parking चे आश्वासन पूर्ण झाले का?

• बांधकामाच्या गुणवत्तेबाबत समस्या आहेत का?

• Developer ने Specifications बदलले का?

• अतिरिक्त पैसे मागितले का?

• सभासदांना किती काळ घराबाहेर राहावे लागले?

• अजून काही प्रलंबित तक्रारी आहेत का?

यातून विकासकाच्या प्रत्यक्ष कामगिरीची चांगली कल्पना येते.

______________

8. स्वतंत्र PMC नियुक्त करा

PMC ने सोसायटीच्या हितासाठी काम केले पाहिजे; विकासकाच्या हितासाठी नाही.

PMC ची प्रमुख कामे:

1. विद्यमान मालमत्तेचे तांत्रिक मूल्यांकन

2. Development Feasibility Study

3. Tender Document तयार करणे

4. विकासकांची Shortlisting

5. Bids ची तुलना

6. Commercial Negotiation

7. Development Agreement चा मसुदा

8. Permanent Alternate Accommodation Agreement चा मसुदा

9. प्रकल्पाची देखरेख

10. Construction Quality Monitoring

11. कामाचे Measurement / Certification

12. Possession आणि Handover

सोसायटीने स्वतंत्र Redevelopment Lawyer देखील नियुक्त करावा.

______________

9. Tender प्रक्रिया पारदर्शक ठेवा

सुचविलेली प्रक्रिया:

Society Resolution → PMC Appointment → Feasibility Study → Tender Document → Developer Invitations → Pre-Bid Meeting → Technical Evaluation → Financial Evaluation → Shortlisting → Developer Presentations → Negotiation → Final Selection → General Body Approval → Agreements

ही प्रक्रिया टाळून:

“आमच्या कमिटीला एक चांगला Developer माहिती आहे.”

या आधारावर विकासक निवडणे टाळावे.

पुनर्विकास हा अत्यंत मोठा आर्थिक निर्णय आहे.

______________

10. General Body Meeting ची प्रक्रिया काटेकोरपणे पाळा

पुनर्विकासासंदर्भातील Special General Body Meeting साठी लागू असलेल्या नियमांनुसार नोटीस, Quorum, मतदान, सभेचे रेकॉर्डिंग आणि ठराव यांची योग्य नोंद ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

सोसायटीने खालील कागदपत्रांची संपूर्ण नोंद ठेवावी:

• Meeting Notice

• Agenda

• Attendance

• Quorum

• Developer Presentations

• सभासदांनी विचारलेले प्रश्न

• Minutes of Meeting

• Voting Details

• Video Recording

• General Body Resolution

• संबंधित Supporting Documents

प्रक्रियात्मक त्रुटी भविष्यात मोठ्या कायदेशीर वादाचे कारण बनू शकतात.

______________

11. Development Agreement हा सर्वात महत्त्वाचा दस्तऐवज आहे

फक्त Commercial Offer आकर्षक आहे म्हणून Development Agreement वर स्वाक्षरी करू नका.

करारामध्ये स्पष्टपणे नमूद असावे:

Area

• विद्यमान Carpet Area

• नवीन Carpet Area

• अतिरिक्त Carpet Area

• Balcony / Terrace

• Common Areas

आर्थिक बाबी

• Corpus

• Transit Rent

• Shifting Charges

• Brokerage

• इतर Compensation

• Payment Schedule

कालमर्यादा

• फ्लॅट रिकामा करण्याची तारीख

• Demolition Period

• Construction Period

• Possession Date

• Grace Period

• Delay Compensation

सुरक्षा

• Bank Guarantee

• Performance Guarantee

• Payment Security / Escrow Mechanism, आवश्यकतेनुसार

• Termination Rights

Construction Specifications

• बांधकामाची गुणवत्ता

• वापरले जाणारे Brands / Materials

• Lift Specifications

• Plumbing

• Electrical

• Fire Safety Systems

• Waterproofing

• Doors & Windows

• Flooring

• Security Systems

• Landscaping

• Amenities

______________

12. मजबूत Bank Guarantee ची मागणी करा

ही अत्यंत महत्त्वाची बाब आहे.

विकासकाने:

• काम थांबवले,

• प्रकल्प सोडून दिला,

• मोठा विलंब केला,

• भाडे देणे बंद केले,

• आर्थिक अडचणीत आला,

• करारातील महत्त्वाच्या अटींचे उल्लंघन केले,

तर सोसायटीचे आर्थिक नुकसान कमी करण्यासाठी योग्य सुरक्षा असणे आवश्यक आहे.

Bank Guarantee ची रक्कम व स्वरूप सोसायटीच्या PMC आणि Lawyer यांनी प्रकल्पाच्या वास्तविक आर्थिक आकारानुसार ठरवावे.

______________

13. बांधकाम काळात सभासदांचे संरक्षण करा

सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न:

“पुनर्विकासाच्या काळात सभासद कुठे राहणार?”

करारामध्ये खालील बाबी स्पष्ट असाव्यात:

• Monthly Transit Rent

• Security Deposit, लागू असल्यास

• Shifting Expenses

• Brokerage

• Rent Escalation

• Rent Payment Date

• Rent उशिरा मिळाल्यास उपाय

• Alternative Accommodation व्यवस्था

अशी अस्पष्ट अट टाळावी:

“Developer shall provide rent as mutually agreed.”

त्याऐवजी अचूक रक्कम, तारीख आणि Payment Mechanism करारामध्ये असावा.

______________

14. RERA ची लागू शक्यता तपासा

पुनर्विकास प्रकल्पामध्ये नवीन विक्रीचा भाग असल्यास, RERA लागू आहे का आणि विकासकाच्या कोणत्या RERA Compliance जबाबदाऱ्या आहेत, हे स्वतंत्रपणे तपासावे.

तपासणी:

• RERA Registration

• Promoter Details

• Approved Plans

• Project Timeline

• Litigation

• Encumbrances

• पूर्वीच्या RERA Complaints / Orders

विकासकाने दिलेल्या माहितीवरच अवलंबून राहू नका.

______________

15. PCMC मंजुरींची स्पष्ट जबाबदारी निश्चित करा

PMC/Architect कडून Approval Responsibility Matrix तयार करून घ्या.

मंजुरी जबाबदार पक्ष टप्पा अपेक्षित वेळ

Building Permission Developer / Architect Pre-Construction _

Fire NOC _ _ _

Environmental Requirements _ _ _

Water _ _ _

Drainage _ _ _

Electricity _ _ _

RERA _ _ _

Completion / Occupancy _ _ _

यामुळे:

“Approval मिळण्याची वाट पाहत आहोत.”

अशी परिस्थिती अनेक वर्षे चालू राहण्याचा धोका कमी होतो.

______________

16. खालील RED FLAGS 🚩 असल्यास सावध रहा

🚩 अवास्तवपणे जास्त अतिरिक्त Carpet Area देण्याचे आश्वासन

🚩 Audited Financial Statements देण्यास नकार

🚩 Bank Guarantee देण्यास नकार

🚩 पुरेशी कागदपत्रे/सुरक्षा न देता सभासदांना घर रिकामे करण्याचा दबाव

🚩 Committee वर त्वरित स्वाक्षरी करण्यासाठी दबाव

🚩 Committee Members ना वैयक्तिक फायदे देण्याचे प्रयत्न

🚩 स्वतंत्र Lawyer/PMC नियुक्त करण्यास विरोध

🚩 अनेक अपूर्ण प्रकल्प

🚩 मोठ्या प्रमाणात RERA Complaints

🚩 Developer स्वतःचा Lawyer/PMC लादण्याचा प्रयत्न करतो

🚩 “सर्व सोसायट्या असेच करतात” असे म्हणणे

🚩 तोंडी आश्वासने देणे पण करारात लिहिण्यास नकार

🚩 Construction Specifications अस्पष्ट ठेवणे

🚩 Detailed Project Schedule देण्यास नकार

______________

17. सोसायटीकडे किमान 4 स्वतंत्र तज्ज्ञ असावेत

18. Independent PMC / Architect

→ Technical + Feasibility + Tender

2. Redevelopment Lawyer

→ Title + Development Agreement + PAAA + Member Protection

3. Chartered Accountant / Financial Advisor

→ Developer Financial Assessment + Financial/Tax Implications

4. Structural Engineer

→ Existing Building Assessment, आवश्यकतेनुसार

______________

⭐ अंतिम GO / NO-GO चाचणी

PCMC मधील सोसायटीने पुनर्विकासासाठी पुढे जाण्यापूर्वी खालील सर्व प्रश्नांना “होय” असे उत्तर देता आले पाहिजे:

☐ जमीन मालकी हक्क स्पष्ट आहे

☐ Conveyance / Deemed Conveyance स्थिती तपासली आहे

☐ विद्यमान Plans आणि Property Documents तपासले आहेत

☐ Independent Feasibility Report पूर्ण झाला आहे

☐ Development Potential स्वतंत्रपणे निश्चित केले आहे

☐ सभासदांच्या गरजा निश्चित केल्या आहेत

☐ Independent PMC नियुक्त केला आहे

☐ Independent Lawyer नियुक्त केला आहे

☐ पारदर्शक Tender Process तयार केली आहे

☐ अनेक विकासकांचे Offers प्राप्त केले आहेत

☐ विकासकाची आर्थिक क्षमता तपासली आहे

☐ विकासकाचे पूर्ण झालेले प्रकल्प प्रत्यक्ष पाहिले आहेत

☐ RERA Track Record तपासला आहे

☐ Commercial Offers ची तुलनात्मक तपासणी केली आहे

☐ Development Agreement चा मसुदा तपासला आहे

☐ Permanent Alternate Accommodation Agreement तपासला आहे

☐ Transit Rent स्पष्टपणे निश्चित केले आहे

☐ Corpus स्पष्टपणे निश्चित केला आहे

☐ Delay Compensation निश्चित केले आहे

☐ Bank Guarantee / Security निश्चित केली आहे

☐ Construction Specifications करारासोबत जोडली आहेत

☐ सर्व आवश्यक PCMC मंजुरींची जबाबदारी निश्चित केली आहे

☐ Termination / Exit Clauses समाविष्ट केले आहेत

☐ General Body Meeting ची प्रक्रिया नियमांनुसार पूर्ण केली आहे

☐ Voting आणि सर्व कागदपत्रांची योग्य नोंद ठेवली आहे

______________

त्यानंतरच विकासकाची अंतिम निवड करा.

सोप्या शब्दांत:

“पहिले कागदपत्रे → नंतर Feasibility → नंतर PMC → नंतर Tender → नंतर Developer Evaluation → नंतर Negotiation → नंतर Legal Agreements → आणि शेवटी Redevelopment.”

पुनर्विकासाच्या प्रक्रियेत घाईपेक्षा योग्य Due Diligence अधिक महत्त्वाची आहे.

****

Disclaimer :

"The information provided in this blog is for general informational and educational purposes only. All information on the site is provided in good faith, however, we make no representation or warranty of any kind regarding its accuracy or completeness. Under no circumstance shall we have any liability to you for any loss or damage of any kind incurred as a result of the use of the site or reliance on any information provided."




गृहनिर्माण संस्थेच्या पुनर्विकासाची ३० टप्प्यांची प्रक्रिया - (30-Step Process of Redevelopment of a Housing Society).

  गृहनिर्माण संस्थेच्या पुनर्विकासाची ३० टप्प्यांची प्रक्रिया 30-Step Process of Redevelopment of a Housing Society 1. पुनर्विकास समजून घेणे...